Profesjonalizm w edukacji zaczyna się tutaj

OD 4 K DO 4 C

,,Chyba tego tak nie zostawisz?!’’ – pomyślałam sobie zapisując tytuł artykułu, ale potem przyszła druga myśl: ,,A właściwie dlaczego nie mógłby zostać…’’. Przecież spełnia wszystkie wymogi poprawnościowe: jest krótki, konkretny i nawiązuje do treści, która się za chwilę pojawi. Nie można mu nawet zarzucić, że jest clickbaitowy 1 , bo nie buduje zasięgów, a potencjalny czytelnik należy do kameralnego grona zainteresowanych tego typu tematami. Tak więc tytuł zostaje (chyba że nie przejdzie weryfikacji u Szefa), a ja postaram się nakłonić zainteresowanych nauczycieli do tego, by traktowali siebie z taka samą troską, z jaką podchodzą do uczniów. By poświęcali sobie tyle uwagi, ile dają jej swojej pracy. By dbanie o siebie nie traktowali jak luksus, na który jeszcze przyjdzie czas…

W dobie ciągłych zmian (Reforma26, cyfryzacja edukacji) jedyną zmienną, na którą możemy mieć wpływ, i dzięki której możemy wzmacniać własną sprawczość, jest dobre samopoczucie. Stabilny emocjonalnie nauczyciel jest fundamentem, na którym można budować zdrowe relacje z uczniami i ich rodzicami. Stąd moja sugestia, by doskonaląc u uczniów umiejętności 4K czyli: kreatywność, krytyczne myślenie, komunikację i kooperację, nie zapominać o modelu 4C.

Wprowadzenie kompetencji 4K do systemu edukacji przynosi liczne korzyści zarówno dla uczniów, jak i nauczycieli 2 . Młodych ludzi przygotowuje do życia w wymagającym społeczeństwie i uczy współpracy, a dla nauczycieli staje się drogowskazem, w którym kierunku powinni podążać, by przygotować swoich uczniów do zmieniającego się rynku pracy i do wyzwań, czekających ich w przyszłości. Jednak by sprostać tak trudnemu zadaniu, nauczyciel w pierwszej kolejności powinien zadbać o własne zasoby, które pomogą mu radzić sobie z dużym obciążeniem i zachować psychiczną równowagę.

Jak to zrobić? Ćwiczyć, ćwiczyć i jeszcze raz ćwiczyć. Ale co? Mądre zarządzanie stresem, bo pewne jest, że tego paraliżującego uczucia nie jesteśmy w stanie całkowicie wyeliminować z naszego życia. Dlatego do ,,gaszenia pożarów’’ wywołanych przez zawodowe kryzysy lub osobiste trudności powinniśmy użyć modelu 4C 3 .
1. Wyzwanie (challenge): postrzeganie wyzwania jako szansy.
2. Pewność siebie (confidence): wysoki poziom wiary w siebie.
3. Zaangażowanie (commitment): wytrwałość w realizowaniu zadań.
4. Kontrola/poczucie wpływu (control): przekonanie o tym, że kontroluje się swój los.

I wcale nie chodzi tutaj o tradycyjne zaciskanie zębów i budowanie pancerza, ale o proces odzyskiwania zasobów, uczucia równowagi, adaptacji do nowych warunków i zmiany strategii postepowania, kiedy dotychczasowa przestaje być skuteczna czyli tzw. rezyliencję. Nauczyciel powinien odpowiednio wcześniej zauważyć, kiedy jest przeciążony obowiązkami i chcieć prosić o wsparcie. Nie zapominać o realizacji własnych potrzeb i świadomie reagować na trudne sytuacje. Wprowadzając do swojego życia pewne mikronawyki, poprawiać jego jakość i  budować odporność psychiczną. Wystarczy zatrzymać się na chwilę w ciągu dnia i zadać sobie pytanie: ,,Jak się czuję?’’, ,,Czego potrzebuję?’’, ,,Na co mam wpływ, a czego nie mogę zmienić?’’.

Dobrym mikronawykiem może być również odłożenie telefonu podczas odpoczynku, napicie się wody, kilka głębokich oddechów, brak natychmiastowej reakcji na mało znaczącą sytuację czy rezygnacja z perfekcyjnego wykonania jakiegoś zadania. Przecież codzienność szkolna (nagła zmiana planu lekcji, obowiązek punktualnego rozpoczynania i kończenia zajęć kilkukrotnie w ciągu jednego dnia) powoduje w nauczycielach ciągłe napięcia i  kumuluje stres. Dlatego warto zwrócić uwagę na kilka obszarów życia, o których w artykule: ,,Odporność psychiczna i rezyliencja przesłaniem na nowy rok szkolny’’ pisze Barbara Kalwasińska 4 . A oto one:
1. Zgoda na bycie „wystarczająco dobrym’’.
Zgoda na niedoskonałość chroni przed nadmiernym napięciem i poczuciem ciągłego niespełnienia.
2. Małe przerwy zamiast wielkich zmian.
Nie zawsze da się zmienić system, plan dnia czy liczbę obowiązków. Można jednak zadbać o drobne momenty wytchnienia: kilka spokojnych oddechów, krótki spacer czy chwilę ciszy między lekcjami. Regularność ma tu większe znaczenie niż spektakularne rozwiązania.
3. Granice jako element profesjonalizmu.
Stawianie granic czasowych i emocjonalnych jest elementem odpowiedzialnego dbania o własne zasoby. Nie każda wiadomość wymaga natychmiastowej odpowiedzi i nie każdą sprawę trzeba rozwiązać tego samego dnia. Granice pozwalają zachować przestrzeń na odpoczynek.
4. Zatrzymanie się przy sensie pracy.
Warto co jakiś czas wrócić do pytania: „Co w tej pracy jest dla mnie ważne?”. Sens często kryje się w drobnych momentach – rozmowie z uczniem, zauważonym postępie, rozwiązanym problemie czy poczuciu bycia potrzebnym. Świadome dostrzeganie takich doświadczeń pomaga pamiętać, dlaczego wykonywana praca jest dla nas ważna.
5. Korzystanie ze wsparcia.
Rozmowa z innym nauczycielem, pedagogiem czy psychologiem może być jednym ze sposobów korzystania z dostępnych zasobów. Dzielenie się doświadczeniami, proszenie o pomoc i wspólne poszukiwanie rozwiązania pozwalają spojrzeć na trudność z innej perspektywy.

Obawiam się, że część nauczycieli może mylić asertywność z brakiem zaangażowania. Nauczeni działania pod presją, próbują dorównać tym, którym ,,wychodzi’’, którzy ,,się wykazują’’, bo co powiedzą rodzice, co pomyśli dyrekcja, co zrobi kuratorium… A przecież, jak w każdym zawodzie, są lepsze i gorsze dni. I nie o to chodzi, żeby robić coraz więcej, ale żeby wykonywać swój zawód jak najdłużej i jak najlepiej, czując przy tym satysfakcję i radość z pokonywania codziennych trudności.

Tym, którzy chcieliby poszerzyć swoją wiedzę na temat rezyliencji w szkole, proponuję wysłuchanie wykładu dr Aleksandry Dopierały w Strefie Wiedzy Uniwersytetu SWPS. Prelegentka uświadamia nam wobec jakich wyzwań staje dzisiaj nauczyciel i jak ważne jest wielowymiarowe przygotowanie nowych nauczycieli do pracy w tym zawodzie 5 .

Z nauczycielskim pozdrowieniem
Iwona Krzysztof – doradca metodyczny z języka polskiego

1 https://arturjablonski.com/blog/clickbait-co-to-jest-przyklady/

2 https://instytutkrytycznegomyslenia.pl/co-to-sa-kompetencje-4k/

3 https://portalwpe.pl/odpornosc-psychiczna/

4 https://portalwpe.pl/odpornosc-psychiczna-i-rezyliencja-przeslanie-na-nowy-rok-szkolny/

5 https://strefawiedzy.swps.pl/artykuly/jak-budowac-zasoby-i-odpornosc-psychiczna-nauczycieli