Relacja z ogólnopolskiej konferencji Koła Edukacji „Uczyć (się) uczyć” (Warszawa, 10 kwietnia 2026 r.)
Współczesna szkoła stoi przed wyzwaniem, którego nie znały poprzednie epoki: koniecznością jednoczesnego kształcenia i współpracy aż pięciu różnych generacji. Podczas tegorocznej konferencji Koła Edukacji, w której uczestniczyła nasza doradczyni metodyczna ds. biologii, wybrzmiało jasne przesłanie: bez zrozumienia neurologicznych i kulturowych różnic między pokoleniami, proces nauczania pozostanie jedynie nieefektywną transmisją danych. Jak zatem budować edukację opartą na międzypokoleniowości i podejściu globalnym?
Konferencja, odbywająca się na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, została zainaugurowana wykładem dr Joanny Frączek-Brody pt. „Różnice międzypokoleniowe w edukacji – jak przyswajamy wiedzę, widzimy, czytamy i odbieramy system edukacyjny i uczestników procesu nauczania?”. Dr Frączek-Broda postawiła odważną tezę: neurologiczny przeskok między pokoleniami „przedcyfrowymi” a „cyfrowymi tubylcami” wciąż rośnie, co radykalnie zmienia nasze możliwości skupienia się, nabywania wiedzy i zapominania. Współczesna szkoła i uczelnia stały się przestrzenią multigeneracyjną. Aby zaoferować uczniom nauczanie dostosowane do ich realnych potrzeb, musimy najpierw zrozumieć, w jaki sposób poszczególne pokolenia widzą, słuchają i odczuwają.
Podczas wykładu oraz sesji dyskusyjnych szczegółowo nakreślono portrety generacji, które spotykają się w dzisiejszym systemie edukacji. Zrozumienie ich cech to klucz do wypracowania tzw. kompetencji międzypokoleniowej.
Baby Boomers i pokolenie X (pokolenia przedcyfrowe) są to osoby uformowane w kulturze analogowej i hierarchicznej. Cenią autorytet oparty na wiedzy, pracę linearną i głębokie skupienie na tekście pisanym. Dla nich edukacja to stały proces budowania zasobów. W komunikacji stawiają na relacje bezpośrednie i etos pracy. Często jednak ich metody stają się nieadekwatne dla uczniów, którzy nie potrafią już funkcjonować w systemie „nadawca-odbiorca”.
Pokolenie Y (millennialsi) stanowią pomost między światami. Są pierwszymi inspiratorami zmian w środowisku akademickim. Pytają: „dlaczego?”, szukają sensu w tym, czego się uczą, i oczekują elastyczności. Są sprawni cyfrowo, ale wciąż pamiętają świat bez internetu, co pozwala im na pewien dystans do technologii.
Pokolenie Z (cyfrowi tubylcy) urodzeni w świecie „always on”. Przetwarzają informacje w sposób nielinearny, często wizualny. Jak wskazują badania, to pokolenie boryka się z bezprecedensowym poziomem lęku i osamotnienia. Są obsesyjnie skupieni na bezpieczeństwie i tolerancji, nie mają cierpliwości do nierówności. W nauce potrzebują natychmiastowej gratyfikacji i jasnego komunikowania celu.
Pokolenie Alfa (touchscreen generation) to na ten moment najmłodsi uczestnicy procesu edukacyjnego, urodzeni po 2010 roku – roku debiutu iPada i Instagrama. Dla nich technologia nie jest narzędziem, lecz naturalnym środowiskiem. Jak podkreśla Monika Dacka, ich rozwój emocjonalny i społeczny jest nierozerwalnie związany z ekranami. Alfy najlepiej uczą się poprzez doświadczanie, eksperyment i zabawę.
Cechuje ich „immersja cyfrowa”, ale jednocześnie wymagają nauki „cyfrowej higieny” i balansowania między światem online a offline.
Dr Frączek-Broda podkreśliła, że te różnice generują realne przeszkody komunikacyjne. To, co nauczyciel z pokolenia X uważa za „brak skupienia”, dla ucznia z pokolenia Z może być strategią selekcji bodźców w przeładowanym informacyjnie świecie.
To globalne i międzypokoleniowe podejście znalazło swoje praktyczne odzwierciedlenie w warsztatach przedmiotowych. W sekcji biologicznej, prowadzonej przez Jana Goldsteina, uczestnicy zmierzyli się z tematem „Od genu do cechy i z powrotem”. Procesy transkrypcji i translacji to fundament genetyki, ale jednocześnie dla uczniów z pokoleń Z i Alfa – często bariera nie do przejścia ze względu na abstrakcyjny charakter pojęć. Warsztaty pokazały, jak wykorzystać symulacje, by ułatwić zrozumienie tych procesów. Zamiast wkuwania terminów, uczniowie uczestniczą w działaniu, które pozwala im „zobaczyć” mechanizm powstawania cech. Takie nauczanie adaptacyjne i oparte na doświadczaniu jest jedyną odpowiedzią na specyfikę kognitywną najmłodszych pokoleń, które potrzebują „dotknąć” nauki, by ją zrozumieć.
Kolejnym kluczowym elementem konferencji były warsztaty psychologiczno- wychowawcze pt. „Dyskusja akademicka w klasie – jak prowadzić rozmowy, które uczą myśleć”, prowadzone przez Magdalenę Jurewicz i Aleksandra Pawlickiego. W dobie polaryzacji i zjawisk takich jak cancel culture, umiejętność budowania bezpiecznej, ale wymagającej intelektualnie kultury rozmowy staje się priorytetem. Dyskusja akademicka to ustrukturyzowana forma komunikacji, która uczy uczniów argumentacji opartej na dowodach i szacunku dla odmiennych perspektyw. Jest to narzędzie niezbędne w edukacji międzypokoleniowej – pozwala bowiem na wymianę doświadczeń
między „starymi” a „nowymi” paradygmatami myślenia, bez popadania w konflikty wynikające z różnic kulturowych.
Konferencja Koła Edukacji 2026 pokazała, że nowoczesne nauczanie musi opierać się na elastyczności i zrozumieniu odmienności. Doświadczenia zdobyte w Warszawie – od neurologicznych podstaw różnic pokoleniowych dr Frączek-Brody, przez aktywizujące metody w biologii Jana Goldsteina, aż po kulturę dialogu Magdaleny Jurewicz i Aleksandra Pawlickiego – stanowią niezwykle cenny kapitał.
Pozwalają one patrzeć na ucznia nie tylko przez pryzmat jego ocen, ale jako na przedstawiciela konkretnej generacji o specyficznych potrzebach, zdolnościach i ograniczeniach. Tylko takie, globalne i empatyczne podejście pozwoli nam budować szkołę, w której „uczyć się uczyć” będzie naturalną potrzebą każdego pokolenia.
Bibliografia
W opracowaniu artykułu wykorzystano następujące źródła oraz materiały konferencyjne:
1. Dacka M., Funkcjonowanie pokolenia Alpha – wyzwania i zagrożenia. Rola edukacji medialnej w kształtowaniu nowej generacji, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, 2023.
2. Frączek-Broda J., Różnice międzypokoleniowe w edukacji – jak przyswajamy wiedzę, widzimy, czytamy i odbieramy system edukacyjny i uczestników procesu nauczania?, Wykład inauguracyjny, Konferencja Koła Edukacji, Warszawa 2026.
3. Krawczyńska-Zaucha T. (red.), Edukacja XXI wieku. Strategie zarządzania i kierunki rozwoju, Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, Kraków 2020.
4. Martyniak K., Kammel T., Pokolenie X, Y i Z na polskim rynku pracy – konflikt, dialog czy współpraca?, Pedagogika Społeczna, 2024.
5. Nowicka M., Pokolenie Alfa w klasach początkowych – głos o nieadekwatności oferty edukacyjnej, 2023.
6. Pawińska M., Millennialsi – inspiratorzy nieuchronnych zmian w środowisku akademickim w Polsce i na świecie, Ogrody Nauk i Sztuk, 2018.
7. Rotkiel M., Pokolenie Alfa – charakterystyka i praktyczne wskazówki dla nauczycieli, Centrum Rozwoju Edukacji Województwa Łódzkiego.
8. Bajer A. i in., Cyfrowa rewolucja przemysłowa, Wydawnictwo Think & Make, Warszawa 2017.
9. Goldstein J., Biologia: Od genu do cechy i z powrotem, Materiały warsztatowe, Koło Edukacji 2026.
10. Jurewicz M., Pawlicki A., Dyskusja akademicka w klasie – jak prowadzić rozmowy, które uczą myśleć, Materiały warsztatowe, Koło Edukacji 2026.